De wondere wereld van bodemvissen
De zandbodem van Europese zeeën lijkt op het eerste gezicht leeg — maar is in werkelijkheid bezaaid met meesters van camouflage. Roggen, zeeangelvisser en vleten liggen stil, half ingegraven in het zand, en wachten op prooi.
Roggen van Europese wateren
Roggen (*Batoidea*) zijn kraakbeenvissen, nauw verwant aan haaien. Ze zijn plat, zwemmen met hun pectorale vinnen (niet hun staart) en leven grotendeels op of in de bodem.
Vleet (*Dipturus batis*)
De vleet was vroeger de meest voorkomende grote rog van de Noordzee. Nu ernstig bedreigd door overbevissing. Spanwijdte tot 2,5 meter. Duikers zien hem zelden — te zeldzaam geworden.
Stekelrog (*Raja clavata*)
Meest gewone rog in de Noordzee en omliggende wateren. Bovenzijde bruin met donkere vlekken; onderzijde wit. Te herkennen aan de rij stekels langs de rug en de staart. Tot 1,2 meter spanwijdte.
Beste locaties: Zeeland (Grevelingenmeer, Oosterschelde); Engelse kust.
Gitaarrog (*Rhinobatos rhinobatos*)
Mediterrane soort. Langgerekte "gitaarvorm" — half rog, half haai. Zanderige Mediterrane baaien op 10–40 m. Beschermd.
Adelaarsrog (*Myliobatis aquila*)
Pelagische rog; zwemt vrij in het water. Spanwijdte tot 1,8 m. Mediterraan en Atlantisch. Soms in scholen.
Gevlekte rog (*Raja montagui*)
Kleiner (60 cm); rondere schijfvorm; dikke stekels op rug. Noordzee en Atlantische kust.
Zeeangelvis (*Squatina squatina*) — bijna uitgestorven
De zeeangelvis is een kraakbeenvis met een plat profiel dat hem doet denken op een rog — maar hij is een echte haai. Hij heeft een hartvormige pectorale-vin die hem zijn engelachtige naam geeft.
Status: IUCN Critisch Bedreigd. Eens abundant in de Middellandse Zee en Atlantische kusten; nu vrijwel uitgestorven. Soms nog gezien op Canarische Eilanden en bij de Azoren.
Gevaar voor duikers: zeeangelvis heeft een explosieve bijt-reflex bij aanraking. Niet aanraken — afstand houden.
Marmerrog (*Torpedo marmorata*)
De marmerrog (of elektrische rog) kan stroomstoten tot 200 volt afgeven. De stoot is bedwelmend, niet dodelijk — maar onaangenaam. Herkenbaar aan de ronde lichaamsvorm en het marmerpatroon.
Aanwezig in de Middellandse Zee en langs de Atlantische kusten.
Veiligheid: als je per ongeluk op een rog gaat zitten (bij instap), kan dit een stroomstoot veroorzaken. Schud ze zacht van je voet.
Vlak benaderen — hoe doe je dat?
- Maak geen plots bewegingen: roggen vluchten bij plotse beweging
- Benaader frontaal: niet van achter de rog — ze zien beter aan de zijkant
- Zwem laag: kom gelijk met het zandniveau; grote verticale beweging verstoort ze
- Wacht na ontdekking: een rog die net is opgeschrikt wacht soms even voordat hij wegzwemt
Nederlandse roggen in gevaar
Door overbevissing (bijvangst in garnaalkorren, diepzeevisserij) zijn Europese roggenpopulaties de afgelopen 50 jaar sterk afgenomen. De vleet is regionaal uitgestorven in de Noordzee. Roggen staan op de beschermde soortenlijst van de EU Habitatrichtlijn.
Loggen in Depth
Meld rogwaarnemingen in Depth met soortidentificatie (stekelrog vs. vleet), locatie en diepte. Rogwaarnemingen in Nederlandse wateren zijn zeldzaam genoeg om te melden bij RAVON (Reptielen, Amfibieën en Vissen Onderzoek Nederland) voor populatietrend-onderzoek.