De International Union for Conservation of Nature (IUCN) publiceert de meest gezaghebbende lijst van bedreigde soorten ter wereld: de Rode Lijst. Van de meer dan 150.000 beoordeelde soorten staan er meer dan 44.000 in een bedreigingscategorie.
Als duiker zie je regelmatig soorten die op de Rode Lijst staan — soms zonder het te weten. Kennis ervan maakt je een betere observator en een potentieel citizen scientist.
IUCN-categorieën
- EX: Uitgestorven (Extinct)
- EW: Uitgestorven in het wild (Extinct in the Wild)
- CR: Ernstig bedreigd (Critically Endangered)
- EN: Bedreigd (Endangered)
- VU: Kwetsbaar (Vulnerable)
- NT: Bijna bedreigd (Near Threatened)
- LC: Niet bedreigd (Least Concern)
Mariene soorten op de Rode Lijst die duikers zien
Karetschildpad (Eretmochelys imbricata) — CR: Kritiek bedreigd. Herkenbaar aan overlappende scheldschilden. Gevangen voor schelp en eieren.
Oceanische manta (Mobula birostris) — EN: Bedreigd door kieuwen-visserij. Malediven, Azoren.
Walvishaai (Rhincodon typus) — EN: Bedreigd door boot-strikes en visserij. Tofo, Oman, Mexico.
Gebiekte (Napoleon) wrasse (Cheilinus undulatus) — EN: Bedreigd door levende-vis-handel. Rijpe exemplaren zeldzaam.
Hamerhaaien (Sphyrna lewini) — CR: Kritiek bedreigd. Fins-handel. Galapagos, Cocos-eiland zijn refugia.
Koraalder (Antipatharia sp.) — variabel: Zwarte koralen bedreigd door harvesting voor sierraden.
Dugong (Dugong dugon) — VU: Kwetsbaar. Zeekoeien-familielid. Gezien bij Marsa Alam (Egypte), Shark Bay (Australië).
Monnikzeehond (Monachus monachus) — EN: 400–700 exemplaren overleven. Middellandse Zee en Canarische Eilanden.
Citizen science projecten voor duikers
iNaturalist: Upload foto's van onderwater-observations. Automatische soortherkenning + wetenschappers verifiëren. Data gaat naar Global Biodiversity Information Facility.
REEF Fish Survey Project: Standaard methode voor het tellen van rifvissen. Opleiding gratis online, dan kun je gestandaardiseerde surveys indienen.
CoralNet: Koraalbedekkingsanalyse van foto's. Zelfs amateurfoto's zijn bruikbaar.
Shark Guardian: Haaien-sighting melden. Basis-data voor beschermingsgebied-beslissingen.
Manta Trust: Manta-identifikatie (vinpatroon = uniek). Upload je manta-foto en zij kunnen het individu tracken.
Loggen in Depth
Voeg de IUCN-status toe bij zeldzame soorten in je notities (bijv. "karetschildpad (CR)"). Dit bewustwordingsmoment maakt je duiken waardevoller — en het geeft context aan de foto's die je meeneemt.