Gewone perslucht is 21% zuurstof en 79% stikstof. Voor technische diepduiken (40–100 m+) zijn beide componenten problematisch op grote diepte: stikstof veroorzaakt narcose en decompressielast; zuurstof wordt toxisch. Technische gasmengels lossen dit op. In deze gids: hoe trimix, heliox en deco-gas werken en wanneer elk gebruikt wordt.
Het probleem met lucht op grote diepte
Stikstofnarcose
Stikstof is narcotisch bij verhoogde partiële druk. Beginners voelen effecten al op 30 m; ervaren duikers op 40 m. Bij 60–70 m is de cognitieve belasting vergelijkbaar met een alcoholpromillage van 0.10.
Zuurstoftoxiciteit
Zuurstof bij PPO₂ > 1.4–1.6 bar veroorzaakt neurologische toxiciteit (convulsies). Op lucht:
- 57 m: PPO₂ = 1.4 bar → grenszone
- 66 m: PPO₂ = 1.6 bar → maximale limiet (kort-termijn)
Stikstof-decompressielast
Stikstof wordt langzaam afgebouwd. Op grote diepte met lange bottom-time leiden decompressieverplichtingen tot duiken van meerdere uren.
Helium: de oplossing
Helium (He) is inert (niet narcotisch) en heeft een lager moleculair gewicht dan stikstof → snellere diffusie en snellere off-gassing. Voordelen:
- Geen narcose bij partiële He-druk
- Snellere decompressie dan stikstof-gebaseerde duiken
- Veiliger op grote diepte
Nadelen:
- Duur: typisch €5–15 per liter gas
- HPNS (High Pressure Nervous Syndrome): bij extreme diepte (>150 m helium-duiken) is helium zelf problematisch
- Warmtegeleiding: helium geleidt warmte 6× beter dan lucht → snellere afkoeling
De drie hoofdgasmengels
Trimix (O₂ + He + N₂)
Samenstelling: typisch 18/45 (18% O₂, 45% He, 37% N₂) of andere combinaties Gebruik: technisch diepduiken van 40–100 m+ Voordeel: lagere narcosefactor dan lucht, lagere O₂-belasting, beheersbare decompressie
Typen:
- Normoxic trimix: O₂ ≥ 17% — bruikbaar aan oppervlak (veilig te ademen)
- Hypoxic trimix: O₂ < 17% — alleen te ademen onder de minimale PPO₂-diepte (vereist switchgas voor afdaling)
Voorbeeld duikprofiel (normoxic trimix 21/35):
- Bottom-gas: 21% O₂, 35% He, 44% N₂
- PPO₂ bij 60 m: 7 bar × 0.21 = 1.47 bar (grenswaarde)
- Narcose-equivalentie: 60 m op trimix ≈ ~35 m op lucht
Heliox (O₂ + He)
Samenstelling: géén stikstof — alleen O₂ en He Gebruik: extreme diepduiken 100–300 m (militaire en wetenschappelijke duiken) Voordeel: geen stikstofnarcose, geen stikstof-decompressielast Nadeel: HPNS bij >150 m; extreem duur
Nitrox / EAN (verrijkte O₂, verhoogde O₂, geen He)
Samenstelling: meer O₂ dan lucht (typisch 32–36%) Gebruik: recreatief tot max 40 m; langere NDL's Voordeel: minder stikstof → langere NDL Nadeel: hogere PPO₂ → lagere maximale diepte dan lucht
Deco-gas: gas voor decompressiehaltes
Bij technische duiken zijn er meerdere gassen nodig:
- Bottom-gas: trimix of normoxic trimix voor de bodem
- Travel-gas: overgangsgas bij afdalen en opstijgen (soms dezelfde als bottom)
- Deco-gas: verhoogd O₂-mengsel voor de decompressiehaltes
Veelgebruikte deco-gassen:
- EAN 50 (50% O₂): halte op 21 m
- EAN 70 (70% O₂): halte op 9 m
- Zuivere O₂ (100%): halte op 3–6 m
Hoge O₂-concentratie bij ondiepe haltes: snel off-gasen van stikstof, kortere decompressietijd.
Gas-planning voor technische duiken
Regel: derde-van-derde
- Begin-fles: 3 × geplande bottom-time gas
- Reserve 1: terug naar oppervlak met probleem
- Reserve 2: nood-scenario buddy-sharing
Gas-plan software: V-Planner, OSTC-planner, Subsurface — genereren automatisch decompressie-schema's op basis van gekozen gasmengels.
Registreer alle technische duiken in Depth met bottom-gas compositie, deco-gassen, en de gerealiseerde decompressiestops. Dit helpt je de efficiëntie van je gas-plannen te evalueren en te vergelijken over meerdere duiken.
Veelgestelde vragen
Welke opleiding heb ik nodig voor trimix?
Minimaal TDI Advanced Trimix Diver of PADI TecRec Tec 45 voor normoxic trimix. Voor hypoxische mengsels: TDI Trimix Diver of IANTD Advanced Trimix.
Hoeveel kost een trimix-vulling?
Afhankelijk van He-prijs en volume: typisch €30–100 per cilinder voor normoxic trimix. Hypoxische mengsels zijn duurder door hoger He-percentage.
Is trimix voor recreatieve duikers?
Nee — trimix vereist technische training, gespecialiseerde uitrusting en ervaring met decompressieduiken. Minimale drempel: 200+ duiken, tech-cursus.