Nitrox — ook wel Enriched Air Nitrox (EAN) of gewoon "scrubbed air" in de volksmond — is een van de meest populaire duikspecialiteiten. Duikers die een Nitrox-certificaat halen, kunnen langer op diepte blijven en voelen zich minder vermoeid na meerdere duiken. In deze gids leg ik uit wat Nitrox precies is, hoe het werkt en wanneer het zinvol is.
Wat is Nitrox?
Normale lucht bestaat uit 21% zuurstof en 79% stikstof (en spoorgas). Nitrox heeft een hoger percentage zuurstof — typisch 32% (EAN32) of 36% (EAN36). De rest bestaat uit stikstof. Door minder stikstof te ademen:
- Bouw je minder snel een stikstofbelasting op in je lichaam
- Kun je langer duiken op dezelfde diepte zonder decompressiestop (langere no-deco-grenzen)
- Herstel je sneller tussen duiken
Hoe werkt de langere bodemtijd?
Duikcomputers en duiktabellen berekenen hoe snel je lichaam stikstof opneemt. Met minder stikstof in het ademgas (nitrox) duurt het langer voor de no-deco-grenzen worden bereikt. Voorbeeld: op 25 meter met lucht (21% O₂) is de no-deco-grens ca. 47 minuten. Met EAN32 op dezelfde diepte is de grens ca. 75 minuten. Dat is 60% meer bodemtijd.
Veiligheidsgrens: zuurstoftoxiciteit
Meer zuurstof heeft een keerzijde: bij hoge druk (grote diepte) wordt zuurstof toxisch. De maximale diepte voor EAN32 is 34 meter (MOD = Maximum Operating Depth). Voor EAN36 is dat 29 meter. Dieper gaan met EAN32 verhoogt het risico op zuurstofvergiftiging — een ernstige en gevaarlijke complicatie.
Vuistregel: Bereken altijd de MOD vóór elke duik: MOD = (1,4 / FO₂) - 10 meter, waarbij FO₂ het zuurstoffractie is (bijv. 0,32 voor EAN32). Dit geeft voor EAN32: (1,4 / 0,32) - 10 = 34,4 meter.
Wanneer is Nitrox zinvol?
Nitrox is het meest voordelig bij:
- Meerdere duiken per dag: Dag 1 met 4 duiken; dag 2 ben je minder verzadigd met stikstof als je nitrox gebruikte
- Ondiepe rifduiken op 15–30 meter: Hier geeft nitrox maximale voordeel op bodemtijd
- Fotografie: Meer tijd op diepte = meer kansen voor goede shots
- Liveaboards: Soms 4–5 duiken per dag — nitrox verlengt de veiligheidsmarge
Nitrox heeft geen significant voordeel bij:
- Duiken dieper dan 40 meter (waar Trimix wordt gebruikt)
- Éénmalige duiken met lange pauzes ertussen
- Beginners die nog met bodemtijd worstelen
De Nitrox-specialiteit
Een EAN-specialiteit (bij PADI: Enriched Air Diver; bij SSI: Nitrox; bij CMAS: Nitrox Diver) is geen technische cursus maar een speciale aantekening op je certificaat. De training bestaat uit:
- Theoriecursus (online of klassikaal)
- Leren analysen van je gasmengsel (met een O₂-analyzer)
- Begrijpen van MOD en duikplanning met nitrox
Geen open water-duiken vereist voor EAN-certificering (alleen theorie). Kosten: €50–€150. Leert je de veilige grenzen en hoe je tanks analyseert.
Tanks analyseren: verplicht bij nitrox
Bij elke nitrox-tank moet je het daadwerkelijke O₂-percentage meten met een O₂-analyzer voordat je duikt — ook al staat de vuldruk op het label. Tanks die door menselijke fout onjuist gevuld zijn kunnen levensgevaarlijk zijn. Analyseer en schrijf het percentage op een klein labeltje dat op de kraan wordt geplakt.
Nitrox en duikcomputers
Stel je duikcomputer in op het correcte nitrox-percentage vóór elke duik. Als je dit vergeet en de computer berekent op lucht (21%), negeert hij de extra veiligheidsmarges die nitrox biedt — geen actief gevaar maar verspilde marge. Als je de computer op EAN32 instelt maar lucht duikt, is de berekende no-deco-grens te kort — dit is verspilling maar geen direct gevaar.
Veelgestelde vragen
Voel ik het verschil tussen lucht en nitrox?
De meeste duikers rapporteren minder vermoeidheid na duiken met nitrox vergeleken met lucht. Dit is deels fysiologisch (minder stikstofbelasting) en deels psychologisch. Bij enkele duiken is het verschil minimaal; bij 3–4 duiken per dag is het merkbaar.
Is nitrox gevaarlijker dan lucht?
Niet als je de MOD respecteert. Zuurstoftoxiciteit is reëel maar te vermijden door niet dieper te gaan dan de MOD voor jouw nitrox-mengsel. Goed getrainde nitrox-duikers hebben nul extra risico vergeleken met lucht.
Hoe duur is een nitrox-tankvulling?
Typisch €3–€7 meer per tank dan lucht. Bij 4 duiken per dag op een liveaboard: €12–€28 extra per dag. Voor de extra bodemtijd is dat meestal de moeite waard.